စစ္ေရွာင္ ေလးသိန္းေက်ာ္ အခက္အခဲမ်ား ရင္ဆိုင္ေနရ

သတင္းႏွင့္ မီဒီယာ ကြန္ရက္။
၂၀၁၉ ခုနွစ္၊ ဇြန္လ ၂၂ ရက္။

ထြက္ေျပးတိမ္းေရွာင္ေနရသည့္ တုုိင္းရင္းသားလူထုုမ်ားကိုု ပစ္ပယ္ထားျခင္းအား ရပ္တန္႔ေပးရန္ စစ္ေဘးေရွာင္အေရး ေဆာင္ရြက္ေနသည့္ အဖြဲ႕ ၁၅ ဖြဲ႕က ဇြန္လ ၂၀ ရက္ေန႔က က်ေရာက္သည့္ ကမၻာ့ဒုုကၡသည္မ်ားေန႔တြင္ ပူးတြဲထုုတ္ျပန္ခ်က္ တစ္ေစာင္ထုုတ္ျပန္ကာ ေတာင္းဆိုုလိုုက္သည္။

လက္နက္ကိုုင္ပဋိပကၡေၾကာင့္ ေနရပ္စြန္႔ခြာထြက္ေျပးေနၾကရသည့္ စစ္ေဘးဒုုကၡသည္ ေလးသိန္းခြဲေက်ာ္သည္ ေနရပ္ျပန္ႏုုိင္ေရး အခက္အခဲရွိေနေသးသည့္အျပင္ ႏိုုင္ငံတကာ ကူညီေရးအဖြဲ႔မ်ားက ကူညီေထာက္ပံမႈမ်ား ေလ်ာ့က်ျဖတ္ေတာက္လိုုက္သည့္အတြက္ အခက္အခဲမ်ားႏွင့္ ပိုုမိုုရင္ဆုုိင္ေနရသည္ဟုု ဒုုကၡသည္အေရးေဆာင္ ရြက္ေနသည့္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားက ေျပာသည္။

“ဒုကၡသည္စခန္းေတြနဲ႔ IDPs စခန္းေတြကိုုေပါ့ေနာ္ ေလ်ာ့ခ်ကုုန္တာေပါ့ေနာ္။ ဒုုကၡသည္စခန္းေတြမွာေတာ့ ၂၀၁၂ ေနာက္ပိုုင္း ceasefire လုုပ္ၿပီးတဲ့ေနာက္ပိုုင္းမွာ ရိကၡာေလ်ွာ့ခ်မႈေတြရွိလာတယ္။ အခုုက ပ့ံပိုုးမႈေတြက ေတာ္ေတာ္နည္းသြားၿပီ။ တစ္ဦးကိုု ထုိင္းဒုုကၡသည္စခန္း ဘက္မွာ ကရင္နဲ႔ ကရင္နီဆိုုရင္ ဘတ္ေငြ ၂၀၀ (ျမန္မာေငြဆိုု ၉၀၀၀ နဲ႔ ၁၀၀၀၀ ၾကားပဲေပါ့) အဲ့ေလာက္ပဲရေတာ့ တယ္။ တျခားပံ့ပိုုးမႈေတြလည္း အကုုန္နည္းသြားၿပီ။” ဟု ကရင္နီအမ်ိဳးသမီး အစည္းအရံုုး (KNOW) က မမီးမီး က ေျပာသည္။ “ပညာေရး၊ က်န္းမာေရးေရာေပါ့။ အျပင္မွာလည္း အလုုပ္သြားလုုပ္လိုု႔မရ။ အခုုက သူတိုု႔မွာ ေမ်ွာ္လင့္ခ်က္ေတြ မဲ့ၿပီး စခန္းထဲမွာပဲ စိတ္ပိုုင္းဆုုိင္ရာေတြ ထိခိုုက္ကုုန္ၿပီ” ဟုု ဆက္ေျပာသည္။

ထုုိ႔အျပင္ ျပည္တြင္းေနရပ္စြန္႔ခြာထြက္ေျပးေနရသူ(IDPs) မ်ားအေနျဖင့္လည္း လူသားခ်င္းစာနာမႈ အကူအညီ ေပးေရးအဖြဲ႕မ်ားအားလည္း အစိုုးရမွ ပိတ္ပင္ျခင္း၊ တားျမစ္ျခင္းမ်ား ရွိေနသည့္အတြက္ ကူညီပံ့ပိုုးမႈမ်ား ေကာင္းမြန္စြာမရရွိပဲ အခက္အခဲမ်ားႏွင့္ ရင္ဆုုိင္ေနရသည္ဟုု မမီးမီးက ေျပာသည္။

စစ္ေဘးဒုုကၡသည္မ်ားမွာ ေနရပ္ျပန္မည္ဆိုုပါက ေနရာထိုုင္ခင္းႏွင့္ လုုပ္ကိုုင္စားေသာက္ရန္ ေျမေနရာမ်ားတြင္ ေျမျမဳပ္မိုုင္းျပႆနာမ်ားႏွင့္ အစိုုးရ တပ္စခန္းမ်ားတည္ရွိေနျခင္း၊ လံုုျခံဳမႈ မရွိေသးျခင္းတိုု႔ေၾကာင့္ ေနရပ္ျပန္ရန္ မျဖစ္ႏိုုင္ေသးသည္ဟုု ဆိုုသည္။

တစ္ဖက္တြင္လည္း ဒုုကၡသည္စခန္းမ်ားတြင္ ဆက္လက္ေနထိုုင္မည္ဆိုုကလည္း ႏိုုင္ငံတကာ ကူညီေထာက္ပံ့ ေရးအဖြဲ႔မ်ားက ရိကၡာ ေလ်ာ့ခ် ျဖတ္ေတာက္မႈေၾကာင့္ စား၀တ္ေနေရး ပိုုမိုုခက္ခဲလာသည္ဟုုု ဒုုကၡသည္အေရးေဆာင္ ရြက္ေနသည့္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားက ေျပာသည္။

ဇြန္လ ၂၀ ရက္ေန႔က က်ေရာက္သည့္ ကမၻာ့ဒုုကၡသည္မ်ားေန႔တြင္ ထုုတ္ျပန္သည့္ “အိမ္မလြမ္းသူ ဘယ္သူရွိ မလဲ – ျမန္မာႏုုိင္ငံ၏ လက္နက္ကိုုင္ပဋိပကၡႏွင့္ ဆက္စပ္ေနေသာ ကာလရွည္ၾကာ ေနရပ္စြန္႔ခြာထြက္ေျပးတိမ္း ေရွာင္မႈမ်ား” အစီရင္ခံစာအရ ျမန္မာႏုုိ္င္ငံထဲမွာ ၂၀၁၈ ခုုႏွစ္ ဒီဇင္ဘာလအထိ စာရင္းအရ ေလးသိန္းခြဲေက်ာ္ရွိ ေၾကာင္း သိရသည္။

ကခ်င္ျပည္နယ္၊ ရွမ္းျပည္နယ္ ေျမာက္ပိုုင္းတိုု႔တြင္ စစ္ေရွာင္ဒုုကၡသည္ တစ္သိန္းေျခာက္ေထာင္ခန္႔၊ ျမန္မာႏုုိင္ငံ အေရွ႕ ေတာင္ပိုုင္းရွိ ကရင္ႏွင့္ မြန္တုုိင္းရင္းသားတိုု႔တြင္ စစ္ေရွာင္ဒုုကၡသည္ ႏွစ္သိန္းရွစ္ေသာင္းခန္႔နဲ႔ ထုုိင္းႏုုိင္ငံ ရွိ ဒုုကၡသည္စခန္းမ်ားတြင္ ဒုုကၡသည္ ကိုုးေသာင္းခုုႏွစ္ေထာင္ခန္႔ ရွိေနသည္ဟုု ထုုတ္ျပန္ထားသည္။

အဆိုုပါအစီရင္ခံစာထဲတြင္ လံုုၿခံဳေဘးကင္းၿပီး ဂုုဏ္သိကၡာရွိေသာ၊ ေရရွည္တည္တံ့ခိုုင္ၿမဲမည့္ မိမိဆႏၵအေလ်ာက္ ေနရပ္ျပန္ေရးျဖစ္ရန္အတြက္ လံုုၿခံဳေရး၊ အိုုးအိမ္၊ ေျမယာႏွင့္ ပိုုင္ဆုုိင္မႈ ျပန္လည္ျဖည့္ဆည္းေပး ေရး၊ ပညာေရးႏွင့္ က်န္မာေရးတိုု႔အပါအဝင္ ဒုုကၡသည္မ်ားႏွင့္ IDPs မ်ား၏ စိုုးရိမ္ပူပန္မႈမ်ား၊ လိုုအပ္ခ်က္မ်ား၊ အျမင္သေဘာထားမ်ားကိုု ျမန္မာႏုုိ္င္ငံ၏ အသြင္ကူးေျပာင္းေရး လုုပ္ငန္းစဥ္ႏွင့္ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးလုုပ္ငန္းစဥ္ အေနအထားအတြင္း ထည့္သြင္းစဥ္းစားေပးဖုုိ႔ ေတာင္းဆိုုထားသည္။

ထိုုင္း-ျမန္မာနယ္စပ္ ကုုန္းေက်ာ္စစ္ေရွာင္စခန္းက ေက်ာင္းဆရာ စိုုင္းကြမ္ေခးက “သူတိုု႔ ျမန္မာ ID (မွတ္ပံုု တင္) လည္း မရွိဘူး။ ထုုိင္း ID လည္း မရွိဘူး။ ျပန္လိုု႔လည္းမရ၊ ဒီမွာေနရင္လည္း ခက္တယ္။ အလယ္မွာျဖစ္ ေနတယ္။ အခုုရိကၡာျဖတ္ေတာက္လိုုက္တယ္” ဟု ေထာက္ပံ့ေရး အေျခအေနကို ေျပာျပသည္။

“အေဝးႀကီးကိုု မၾကည့္ပါနဲ႔ ဒီမွာေနတဲ့ ေက်ာင္းဆရာ/ဆရာမေတာင္ ဆန္လည္းကိုုယ့္ဟာကိုုယ္ဝယ္ရတယ္၊ လစာလည္းနည္းတယ္။ အကုုန္လံုုး ကိုုယ့္ဟာကိုုယ္ ေျဖရွင္းရတယ္။ ဒုုကၡသည္ေတြကိုုေတာ့ မေျပာနဲ႔ေတာ့ အရမ္းခက္ခဲတယ္။ အခုုဆုုိရင္ သင္ရိုုးညႊန္းတန္းစာအုုပ္ေတြလည္း လိုုေနတယ္။ ႏွစ္ေယာက္ တစ္အုုပ္ၾကည့္ရတာလည္းရွိတယ္။ စာအုုပ္ခဲတံအကုုန္လံုုးပဲ။ လံုုးဝခက္ခဲေနတယ္” ဟုု ဆက္ေျပာသည္။

ထိုင္း-ျမန္မာနယ္စပ္ရွိတဲ့ ကုုန္းေက်ာ္စစ္ေရွာင္စခန္းအပါအဝင္ ဒုုကၡသည္စခန္း ၆ ခုုက လူဦးေရ ၆၀၀၀ ေက်ာ္က စား၀တ္ေနေရး ပိုမိုခက္ခဲလာသည့္အျပင္ လံုၿခံဳေရးအတြက္ပါ စိုးရိမ္ေနရသည့္ အေျခအေနတြင္ ရွိေနသည္ဟုု ရွမ္းလူ႔အခြင့္အေရးမဏၰိဳင္ SHRF ႏွင့္ ရွမ္းျပည္ ဒုကၡသည္မ်ားဆိုင္ရာ ေကာ္မတီ ( ထိုင္းနယ္စပ္) SSRC-TB က ေျပာသည္။

၂၀၁၇ ခုုႏွစ္က စတင္၍ ရိကၡာျဖတ္ေတာက္ခံလိုုက္ရသည့္အတြက္ ႏိုင္ငံတကာ ကူညီေထာက္ပံ့ေရး အဖြဲ႔မ်ားအေနျဖင့္ ရွမ္းစစ္ေဘးေရွာင္မ်ားကို ျပန္လည္ကူညီ ေထာက္ပံ့ေပးၾကဖိုု႔ ေတာင္းဆိုုထားသည္။

ရွမ္းျပည္နယ္ ေျမာက္ပိုုင္း၊ နမ့္ခမ္းၿမိဳ႕ရွိ ေဂ်ာ္-၁ ဒုုကၡသည္စခန္းမွ အတြင္းေရးမွဴး ဦးမဂ်ီေယာ္ထုန္ က “က်ေနာ္တုုိ႔ ဆီကေတာ့ ျပန္လိုု႔ မျဖစ္ေသးဘူး။ ကခ်င္ျပည္နယ္ မန္စီၿမိဳ႕နယ္က ျဖစ္ေနေတာ့ ျပန္လုုိ႔မရဘူး။ ေရွ႕တန္းေပါ့ တုုိက္ပြဲေနရာကလိုုျဖစ္ေနတယ္။ ျပန္လိုု႔မရဘူး။ သူတိုု႔ရြာကလည္း ပ်က္ဆီးကုုန္ၿပီ။ ၿပီးရင္ လံုုၿခံဳမႈကလည္း မရွိေသးဘူးဆိုုေတာ့ က်ေနာ္တိုု႔ကေတာ့ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး ရၿပီးတဲ့ေနာက္ပိုုင္းမွ မိုုင္းကိစၥလည္း အကုုန္ရွင္းၿပီးၿပီဆုုိမွ အဲ့ဒီရြာေတြမွာ တပ္စခန္းခ်ထားတာေတြ ရုုတ္သိမ္းၿပီးၿပီဆုုိမွ ျပန္လိုု႔ရမွာပါ” ဟုု ေျပာသည္။

ကရင္၊ ကရင္နီ၊ ကခ်င္၊ တအာင္း(ပေလာင္)၊ မြန္၊ ပအိုုဝ္း ႏွင့္ ရွမ္း အရပ္ဘက္အဖြဲ႕အစည္း ၁၅ ဖြဲ႕ ၏ ထုုတ္ျပန္ခ်က္ထဲတြင္ ျမန္မာအစိုုးရႏွင့္ တပ္မေတာ္တုုိ႔အေနျဖင့္ ထိုုးစစ္မ်ားရပ္တန္႔ေရး၊ လူ႔အခြင့္အေရးခ်ိဳးေဖာက္မႈမ်ား အတြက္ တာဝန္ယူမႈ တာဝန္ခံမႈရွိေစေရး၊ ေျမသိမ္းဆည္းမႈမ်ား ရပ္တန္႔ေရး၊ တန္းတူညီမ်ွမႈႏွင့္ ကိုုယ္ပိုုင္ျပ႒ာန္း ခြင့္ကိုု အေျခခံသည့္ စစ္မွန္ေသာ ဖက္ဒရယ္ဒီမိုုကေရစီ အုုပ္ခ်ုုပ္ေရးစနစ္ ထူေထာင္ႏုုိင္ရန္ ၂၀၀၈ ဖြဲ႕စည္းပံုု အေျခခံဥပေဒ ျပင္ဆင္ေရး လုုပ္ေဆာင္ေပးရန္ ေတာင္းဆိုုထားသည္။