ကခ်င္နွင့္ ရွမ္းေျမာက္ မိန္းကေလးငယ္မ်ား လူကုန္ကူးခံေနရဟု ယန္ဟီးလီေျပာ

သတင္းႏွင့္ မီဒီယာ ကြန္ရက္။
၂၀၁၉ ခုႏွစ္၊ ဇူလိုင္ ၂၃ ရက္။

ကခ်င္ျပည္နယ္ႏွင့္ ရွမ္းျပည္နယ္ ေျမာက္ပိုင္းတြင္ ျဖစ္ပြားေနသည့္ ပဋိပကၡမ်ားေၾကာင့္ အမ်ိဳးသမီးႏွင့္ ကေလးသူငယ္အမ်ားစုုသည္ စား၀တ္ေနေရး မေျပလည္မႈမ်ားမွတစ္ဆင့္ အိမ္နီးခ်င္း ႏိုုင္ငံမ်ားသိုု႔ လူကုုန္ကူးခံရသည့္ အေျခအေနသိုု႔ ေရာက္ရွိလာသည္ ဟု UN လူ႔အခြင့္အေရး ကိုုယ္စားလွယ္က မစၥရန္ဟီးလီက ေျပာသည္။

“ကခ်င္နဲ႔ ရွမ္းျပည္နယ္ ေျမာက္ပိုင္းေတြမွာ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ ပဋိပကၡေၾကာင့္ မိသားစုအမ်ားအျပားကို ေငြေရးေၾကးေရး အခက္အခက္ေတြေတြ႔ ႀကံဳေစၿပီး အမ်ဳိးသမီးနဲ႔ မိန္းကေလးငယ္ေတြကို လူကုန္ကူးမႈအႏၱရာယ္ က်ေရာက္ႏိုင္တ့ဲ အေျခအေနကို ႀကံဳေတြ႔ေစပါတယ္။ တိုက္ခိုက္မႈေတြေၾကာင့္ ေရြ႕ေျပာင္းရၿပီး ဒုကၡသည္စခန္းေတြမွာ ေနထိုင္ေနတဲ့သူေတြအတြက္ ပိုၿပီး အႏၱရာယ္မ်ားပါတယ္။”

အသက္ (၉) ႏွစ္အရြယ္ရိွိ အမ်ိဳးသမီး ကေလးငယ္မ်ားလည္း လူကုုန္ကူးခံရသူမ်ားထဲတြင္ ပါ၀င္သည္ဟုု UN လူ႔အခြင့္အေရး ကိုုယ္စားလွယ္က ေျပာသည္။

လူ႔အခြင့္အေရးဆုုိင္ရာ ကုုလ သမဂၢ ကိုုယ္စားလွယ္ မစၥရန္ဟီးလီ က “က်မရဲ႕ ခရီးစဥ္အတြင္း အမ်ဳိးသမီးေတြနဲ႔ တခ်ဳိ႕ (၉) ႏွစ္သားေလာက္အထိငယ္တဲ့ မိန္းကေလးငယ္ေတြဟာ ျမန္မာႏိုင္ငံေျမာက္ပိုင္းကေန အိမ္နီးခ်င္းႏိုင္ငံကို လိင္လုပ္ငန္းအတြက္ ကုန္ကူးခံေနရတယ္ဆိုတ့ဲ အစီရင္ခံခ်က္ေတြကို ရရွိခဲ့လိုု႔ စိတ္ညစ္ခဲ့ရပါတယ္” ဟုု ေျပာသည္။

ထိုုင္းႏွင့္ မေလးရွားႏုုိင္ငံတိုု႔တြင္ ရွိသည့္ လူ႔အခြင့္အေရးလႈပ္ရွားေနသည့္ အဖြဲ႕မ်ား၊ တုုိင္းရင္းသားေခါင္းေဆာင္မ်ား၊ စစ္ေဘးဒုုကၡသည္မ်ားႏွင့္ ေတြ႔ဆံုုၿပီးေနာက္ ဇူလိုုင္လ (၁၈) ရက္ေန႔က ထုုတ္ျပန္လိုုက္သည့္ လူ႔အခြင့္အေရးဆုုိင္ရာ ကုုလ သမဂၢ ကိုုယ္စားလွယ္ မစၥယန္ဟီးလီ၏ ထုုတ္ျပန္ခ်က္ထဲတြင္ ထည့္သြင္းေျပာဆိုုထားျခင္း ျဖစ္သည္။

ေဒသတြင္း ဆင္းရဲမြဲေတမႈ ျမွင့္တက္ျခင္း၊ အလုုပ္အကိုုင္ရွားပါးျခင္း၊ ပဋိပကၡနယ္ေျမမ်ားအတြင္း စားဝတ္ေနေရး အဆင္မေျပျခင္းတိုု႔ေၾကာင့္ အမ်ိဳးသမီးအမ်ားစုုမွာ လူကုုန္ကူးခံေနရသည္ဟုုလည္း လူကုုန္ကူးမႈ တုုိက္ဖ်က္ေရးလုုပ္ငန္းမ်ားတြင္ လုုပ္ေဆာင္ေနသူမ်ားက ေျပာသည္။

“ျဖစ္ရတဲ့အေၾကာင္းရင္းကေတာ့ ျမန္မာႏုုိင္ငံရဲ႕ စားဝတ္ေနေရးေၾကာင့္ေပါ့၊ ၿပီးရင္ဘယ္လိုုျဖစ္လဲဆိုုေတာ့ Camp စစ္ေဘးေရွာင္စခန္းမွာရွိတဲ့လူေတြ လူကုုန္ကူးခံရတယ္။ မိေအးႏွစ္ခါနာေပါ့ေနာ္။ တကယ့္ကိုု စိတ္ပိုုင္းဆုုိင္ရာေရာ ခႏၶာပိုုင္းဆုုိင္ရာေရာ ထိခိုုက္မႈရွိတယ္။ နယ္စပ္မွာကေတာ့ တျခားေနရာေတြထပ္ပိုုမ်ားပါတယ္။ ေျပာင္းေရႊ႕ အလုုပ္သမားေတြေပါ့ အလုုပ္ေပးမယ္ဆုုိၿပီး ေခၚလာၿပီး ေရာင္းစားလိုုက္တာမ်ိဳးေတြရွိတယ္။ အသက္အရြယ္ ဆယ္ေက်ာ္သက္ေန အသက္သံုုးဆယ္ေအာက္ေတြမ်ားတယ္” လူကုုန္ကူးမႈ တုုိက္ဖ်က္ေရး လုုပ္ငန္းမ်ားတြင္ ေစတနာ့ဝန္ထမ္းအျဖစ္ေဆာင္ရြက္ေနသည့္ မူဆယ္ၿမိဳ႕က မေမဇင္ဦး က ေျပာသည္။

တအာင္းအမ်ိဳးသမီး အဖြဲ႔အစည္း( TWO) မွ ေျပာေရးဆိုုခြင့္ရွိသူ ေလြးခ်ိဆငါးကလည္း “အသက္မျပည့္တဲ့ ကေလးေတြအမ်ိဳးသမီးေတြကိုု အလုုပ္ေပးမယ္ဆိုုၿပီးေတာ့ ေခၚလာတယ္။ ဒါေပမယ့္ အိမ္ရွင္ဆီ ေရာက္သြားေတာ့ လုုပ္အားခ မရတာတိုု႔ ညင္းပန္းႏွိပ္စက္ခံရတာတိုု႔ ေပ်ာက္ဆံုုးသြားတာတိုု႔ အဲလိုု မ်ိဳးပံုုစံမ်ိဳးေတြေတာ့ရွိတယ္။ အမ်ိဳးသမီးေတာင္မွ အမ်ိဳးသမီးငယ္ေတြေပါ့ တခ်ိဳ႕က်ေတာ့ ဆယ့္သံုုး ဆယ္ေလး ဆယ့္ငါးႏွစ္ ဆယ့္ေျခာက္ႏွစ္ ဆယ့္ရွစ္ႏွစ္ အသက္အရြယ္ေရာက္ၿပီးသား အမ်ိဳးသမီးေတြလည္းပါတယ္။ အရြယ္မေရာက္ေသးတဲ့ အမ်ိဳးသမီးငယ္ေတြလည္းပါတယ္” ဟုု ေျပာသည္။

ကခ်င္ျပည္နယ္ႏွင့္ ရွမ္းျပည္နယ္ ေျမာက္ပိုုင္းတြင္ လူကုုန္ကူးခံရမႈ အမ်ိဳးမ်ိဳးရွိသည့္အနက္ အတင္းအဓမၼထိမ္း ျမားေစျခင္းမွတဆင့္ လူကုုန္ကူးခံရမႈမွာ ျမင့္တက္ေနၿပီး ၈၀ ရာခိုုင္ႏႈန္းအထက္တြင္ ရွိသည္ဟုု လူကုုန္ကူးမႈ တုုိက္ဖ်က္ေရး လုုပ္ငန္းမ်ားတြင္ လုုပ္ေဆာင္ေနသူမ်ားက ေျပာသည္။

စစ္ေရးပဋိပကၡမ်ားျဖစ္ပြားေနသည့္ ကခ်င္ျပည္နယ္ႏွင့္ ရွမ္းျပည္နယ္ ေျမာက္ပိုုင္းရွိ စစ္ေဘးေရွာင္စခန္းမွ အမ်ိဳး သမီးငယ္မ်ား လူကုုန္ကူးခံ ရသည့္ပံုုစံနဲ႔ ပတ္သက္၍ ကခ်င္အမ်ိဳးသမီးမ်ားအစည္းအရံုုး အႀကံေပးအဖြဲ႕ဝင္ ေဒၚမရန္ေဘာက္ဂ်ာ က ယခုုလိုုေျပာသည္။

“IDPs ေတြက အေထာက္အပံ့ ေတြေလ်ာ့နည္းသြားေတာ့ ေန႔စားအလုုပ္ေတြလုုပ္တယ္။ လံုုေလာက္မႈမရွိဘူး။ KIA ထိန္းခ်ဳပ္နယ္ေျမ ဘက္မွာ ဆုုိရင္ အေထာက္အပံ့ေတြကိုု အစိုုးရနဲ႔ စစ္တပ္က တားျမစ္တာေတြ ထိန္းခ်ဳပ္ တာေတြ လုုပ္တယ္။ ဒါေၾကာင့္ တဖက္ႏုုိင္ငံေပါ့ေနာ္ အဓိကေတာ့ အနီးဆံုုးတရုုတ္ေပါ့ေနာ္။ အဲ့မွာ အလုုပ္ရွာတယ္။ အဲ့အခ်ိန္မွာ ေရာင္းစားခံရတဲ့ဟာေတြ၊ အတင္းအဓမၼအလုုပ္ခုုိင္းေစမႈေတြ၊ လက္ထပ္တာေတြ၊ ကေလးေမြးခိုုင္းတဲ့ဟာေတြက တကယ့္ကိုု ဆိုုးဆိုုးရြားရြားေတြ႕ေနရတဲ့ အေနအထားေတြမွာ ရွိေနတယ္” ဟုု ဇြန္လ ၂၀ ရက္ေန႔က က်င္းပသည့္ အိမ္မလြမ္းသူ ဘယ္သူရွိမလဲ အစီရင္ခံစာသစ္ထုုတ္ျပန္ျခင္းႏွင့္ သတင္းစာရွင္းလင္း ပြဲတြင္ ေျပာဆိုုခဲ့သည္။

၂၀၁၆ ခုုႏွစ္မွ စတင္ကာ ျဖစ္ပြားလာခဲ့သည့္ စစ္ေဘးေရွာင္စခန္းမ်ားရွိ ဒုုကၡသည္မ်ားအား စားနပ္ရိကၡာမ်ား၊ အေထာက္အပံ့မ်ား၊ အကူအညီမ်ား ေလ်ာ့ခ်ခံရျခင္းမ်ားေနာက္ စားဝတ္ေနေရးအတြက္ အျပင္ထြက္ အလုုပ္လုုပ္ရာမွ လူကုုန္ကူးခံရမႈမ်ား ပိုုမိုုမ်ားျပားလာသည္ ဟုု ေျပာသည္။

“ရွမ္း၊ ကခ်င္၊ လားဟူ၊ ပအို႔၀္နဲ႔ တျခား တိုင္းရင္းသား လူနည္းစုု အသိုင္းအ၀ုိင္ေတြက အမ်ုိး သမီးေတြနဲ႔ မိန္းက ေလးငယ္ေတြကို ပြဲစားေတြက တရုတ္ႏိုင္ငံကို ေခၚယူသြားၿပီး အဲဒီမွာ သူတို႔ကို “သတို႔သမီးမ်ား” အျဖစ္ထားရွိ ၿပီး ထိတ္လန္႔စရာ ေကာင္းေအာင္ပဲ မုုဒိန္းက်င့္ျခင္း၊ ကိုယ္၀န္ေဆာင္ေစျခင္းနဲ႔ အဓမၼကေလးေမြး ေစျခင္းတို႔ကိုု ႀကံဳေတြ႔ေနၾကရပါတယ္။ လူကုန္ကူးခံခဲ့ရၿပီး တရုတ္ႏိုင္ငံရဲ႕  ေနရာအမ်ားအျပားမွာ ထားရွိခံရၿပီး ႏွစ္ေပါင္း ၂၀ ၾကာေအာင္ ေယာက္်ားအမ်ဳိးမ်ဳိးရဲ႔ ကေလး ၁၈ ေယာက္ကို ေမြးေပးခဲ့ရတဲ့ ရင္နာစရာေကာင္းတဲ့ ဇာတ္လမ္းတစ္ခုကို က်မၾကားခဲ့ရပါတယ္” ဟုု မစၥရန္ဟီးလီက သူမရရွိခဲ့သည့္ သတင္းအခ်က္အလက္ကိုု ထုုတ္ျပန္ခ်က္ထဲတြင္ ထည့္သြင္းေဖာ္ျပထားသည္။

၎အမ်ိဳးသမီးမွာ မိမိ၏ ကေလးငယ္မ်ားကိုု ျပဳစုုေစာင့္ေရွာင္ခြင့္ပင္ မရရွိခဲ့ဘူးဟုုလည္းဆက္ေျပာသည္။ အဆိုုပါအမ်ိဳးသမီးအား ႏွစ္ေပါင္း ၂၀ ေက်ာ္အၾကာမွ အိမ္ျပန္ရန္ အကူအညီရရွိခဲ့သည္ဟုု မစၥရန္ဟီးလီက ဆိုုသည္။

အတင္းအဓမၼထိန္းျမွားခံရျခင္း၊ အိမ္နီးခ်င္းႏုုိင္ငံမ်ားသိုု႔ ဇနီးမယားအျဖစ္၊ လိင္ပိုုင္းဆုုိင္ရာ ကၽြန္မ်ားအျဖစ္ အေရာင္းခံရျခင္း၊ လုုပ္ငန္းခြင္မ်ားသိုု႔ အတင္းအဓမၼ အလုုပ္ေစခိုုင္းျခင္း၊ အဆင့္ဆင့္ေရာင္းစားခံရျခင္းမ်ား စသည့္လူကုုန္ကူးခံရမႈ အမ်ိဳးမ်ိဳးျဖင့္ ျမန္မာႏုုိ္င္ငံမွ အမ်ိဳးသီးမ်ား ႀကံဳေတြ႔ေနရသည္ဟုု အမ်ိဳးသမီးအေရး လုုပ္ရွားေဆာင္ရြက္ေနသူမ်ားက ေျပာသည္။

မစၥရန္ဟီးလီ၏ ထုုိင္းႏွင့္ မေလးရွားႏုုိင္ငံတိုု႔က ရရွိခဲ့သည့္ သတင္းအခ်က္အလက္မ်ား ပါဝင္သည့္ အဆိုုပါ ထုုတ္ျပန္ခ်က္ထဲတြင္ ျမန္မာႏုုိင္ငံအတြင္းက လူကုုန္ကူးမႈအေျခအေနမ်ား၊ လူ႔အခြင့္ အေရးခ်ိဳးေဖာက္ခံေန ရမႈမ်ား၊ ေျမယာကိစၥ၊ မေလးရွားေရာက္ ျမန္မာဒုုကၡသည္မ်ားအေၾကာင္း၊ စကၤာပူႏုုိင္ငံတြင္ ဖမ္းဆီးကာ နယ္ ႏွင္ဒဏ္ေပးခံလုုိက္ရသည့္ ရခိုုင္လူငယ္မ်ားအေရး၊ အပစ္ရပ္ကိစၥမ်ားကိုု ထည့္သြင္း ထုုတ္ျပန္ထားသည္။